حاصل نشد خسارتى به دولت ايران وارد نشود . 10 [ تصوير ] لئون تروتسكى [ تصوير ] لئون تروتسكى در دفتر كار خود

--> ( 1 ) . « لئون تروتسكى » يار و همرزم لنين در انقلاب اكتبر 1917 ، از سياستمداران مشهور روسيه محسوب مىشود . او در 1877 در يك خانواده يهودى متولد شد . در 1902 در لندن با لنين آشنا شد . وى در ساير مراحل اقدامات لنين يار و همرزم او شد . « تروتسكى » در 1917 رياست كميسارياى امور خارجى روسيه و در سال بعد رياست كميسارياى جنگ اين كشور را بر عهده گرفت . تروتسكى پايه‌گذار ارتش سرخ شوروى سابق است . شهرت تروتسكى در تاريخ سياسى شوروى سابق به خاطر اختلافات ايدئولوژيكى وى با استالين است . پس از مرگ لنين ، تروتسكى خواستار ادامه مشى لنين در جهانى كردن انقلاب كمونيستى بود . ليكن استالين بر خلاف لنين به سوسياليسم و كمونيسم براى يك كشور اعتقاد داشت . استالين با جهانى شدن كمونيسم مخالف بود ، ولى تا زمان مرگ لنين اين مخالفت را بروز نداده بود . تروتسكى كه مهمترين عضو كادر مركزى حزب كمونيسم شوروى سابق و از مؤثرترين چهره‌هاى انقلاب بلشويكى روسيه به شمار مىآمد و مورد اعتماد كامل لنين نيز بود به محض مرگ وى سياست‌هاى دورى جستن استالين از لنين را در زمينه انقلاب جهانى كمونيسم به باد انتقاد و حمله گرفت . تروتسكى كه عقايدش عليه استالين بعدها موجب ظهور انديشه تروتسكيسم در صحنه سياسى جهان گرديد ، رهبرى جناح مخالف استالين را در درون حزب كمونيست پس از مرگ لنين بر عهده گرفت . او سستى و رخوتى را كه عارض نهضت كمونيسم شده بود به باد مذمت و انتقاد مىگرفت و مخالفت با مسئله جهانى شدن كمونيسم را به منزله زير پا نهادن اصول ماركس و لنين به شمار مىآورد و آن را خيانت به انقلاب روسيه مىدانست . ولى استالين معتقد بود كه جهانى كردن انقلاب كمونيستى به دلايلى امكان‌پذير نيست . وى در توجيه نظرات خود مىگفت مسئله صدور جبرى كمونيسم به كشورهاى جهان نه تنها ممكن است به عنوان مداخله شوروى در امور داخلى كشورهاى ديگر ، آن هم در شرايطى كه شوروى به خاطر پيروى از مرام كمونيسم در صحنه بين المللى منزوى است ، تلقى گردد ، بلكه مردم شوروى به خاطر آنكه به تازگى جنگ خانمان‌برانداز جهانى اول را پشت‌سر نهاده‌اند از هرتصميمى در سياست خارجى كه منجر به ايجاد كدورت ميان شوروى و كشورهاى ديگر گردد و موجد درگيرى جديدترى شود متنفر خواهند بود . استالين معتقد بود نمىتوان در شرايطى كه نارضايتىها و مخالفت‌هاى ناشى از انقلاب اكتبر در داخل روسيه هنوز به طور كامل سركوب نشده است به فكر صدور انديشه‌هاى كمونيستى به كشورهاى خارجى يا انقلاب جهانى كمونيسم بود . وى مىگفت تجربه ناشى از صدور كمونيسم به كشورهاى اروپايى در اولين سال‌هاى پس از انقلاب روسيه كه به شديدترين وجهى در اين كشورها سركوب شدند ، نشان مىدهد كه جهان در آن شرايط آمادگى چندانى براى پذيرش سيستم نوآورده كمونيسم ندارد . « تروتسكى » معتقد بود كه استالين به آرمان لنين خيانت كرده است . او رهبرى تمامى مخالفت‌هايى را كه در حزب كمونيست شوروى سابق عليه استالين و روش‌هاى سياسى ، اجتماعى ، اقتصادى و ايدئولوژيكى وى مىشد بر عهده گرفته بود . تروتسكى و استالين كه هردو از همرزمان لنين و از مهمترين چهره‌هاى انقلاب روسيه بودند ، چنان دشمن يكديگر شدند كه تروتسكيسم و استالينيسم دو واژه كاملا متضاد شده بود . « تروتسكى » در 1927 قبل از اجراى برنامه پنج ساله اقتصادى استالين همراه با 75 نفر از اعضاى مؤثر و بلندپايه حزب با مصوبه كنگره پانزدهم حزب كمونيست شوروى سابق از كميته مركزى و سپس از حزب كمونيست اخراج شد و به آلماآتا - مركز جمهورى قزاقستان - تبعيد گرديد . در 1929 از شوروى سابق اخراج شد و تا 1933 در تركيه باقى ماند . وى سپس در اين سال به فرانسه رفت و تا سال 1935 در آن كشور ماند . در سال 1937 غيابا در شوروى سابق محاكمه شد و به رهبرى شبكه توطئه عليه استالين متهم گشت و به مرگ محكوم شد . تروتسكى در همين سال به مكزيك رفت و در 21 اوت 1940 در آن كشور در سن 61 سالگى توسط يكى از عوامل استالين با ضربات تبر كشته شد . قاتل وى يك نفر تبعه بلژيك بود كه در 1943 به بيست سال زندان محكوم شد . او طراح و تشكيل‌دهنده ارتش سرخ بوده و در زمان حكومت لنين رياست كميسارياى جنگ ( وزارت جنگ ) را بر عهده داشت . ( مشاهير سياسى قرن بيستم ، ص 129 - 126 ) . ( 2 ) . تزار كلمه‌اى روسى مشتق از سزار لاتين است و عنوان امپراطوران روسيه بود . ( 3 ) . يادداشت وزارت خارجه به سفارت انگليس ، 26 / 6 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 57 ، پ 18 ، ص 2 و 3 . ( 4 ) . مراسله وزارت خارجه به بانك شاهنشاهى ، 12 / 5 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 35 ، پ 4 ، ص 7 . ( 5 ) . اعلان حكومت‌نظامى تهران ، 12 / 5 / 1300 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293000541 . ( 6 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 104 . ( 7 ) . اعلان ايالت آذربايجان ، 12 / 5 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 33 ، پ 14 ، ص 28 . ( 8 ) . اين كمپانى همان كمپانى استاندارد اويل است كه در ماه‌هاى بعد با دولت ايران وارد مذاكره مىشود . ( م ) . ( 9 ) . تلگراف داوود مفتاح السلطنه به وزارت خارجه ، 14 / 5 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 37 ، پ 14 ، ص 1 . ( 10 ) . تلگراف وزارت خارجه به سفارت ايران در لندن ، 16 / 5 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 37 ، پ 14 ، ص 2 .